Arabuluculuk

Arabuluculuk, taraflar arasındaki özel hukuk uyuşmazlıklarının mahkemeye gitmeden veya dava süreci devam ederken anlaşma yoluyla çözülmesini amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucu taraflar adına karar vermez; tarafların iletişim kurmasına, taleplerini netleştirmesine ve ortak çözüm üretmesine yardımcı olur.

İstanbul’da iş, ticaret, kira, tüketici, ortaklığın giderilmesi ve bazı alacak-tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci sıkça gündeme gelmektedir. Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk tamamen tarafların tercihine bağlıyken, bazı davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, tarafların uyuşmazlığı tarafsız ve bağımsız bir arabulucu eşliğinde çözmeye çalıştığı hukuki bir süreçtir. Bu süreçte arabulucu hâkim gibi karar vermez, taraflara çözüm dayatmaz ve uyuşmazlığın sonucunu belirlemez.

Taraflar anlaşırsa anlaşma tutanağı düzenlenir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınarak dava yoluna başvurulabilir veya mevcut dava süreci devam edebilir.

Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı

Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu kanun, arabuluculuk sürecinin nasıl yürütüleceğini, arabulucunun görevlerini, gizlilik ilkesini ve anlaşma belgesinin hukuki sonuçlarını belirler.

Arabuluculuk yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanabilir. Ceza davaları, aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ve kamu düzenini yakından ilgilendiren bazı konular arabuluculuğa elverişli olmayabilir.

Arabuluculuk Türleri Nelerdir?

Arabuluculuk temel olarak ihtiyari arabuluculuk ve dava şartı arabuluculuk olmak üzere ikiye ayrılır. Hangi türün uygulanacağı uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir.

Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı arabuluculuk, bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olduğu süreçtir. Bu başvuru yapılmadan doğrudan dava açılırsa mahkeme davayı usulden reddedebilir.

Dava şartı arabuluculukta amaç, tarafların mahkemeye gitmeden önce anlaşma ihtimalini değerlendirmesidir. Anlaşma sağlanamazsa arabuluculuk son tutanağı ile dava açılabilir.

İhtiyari Arabuluculuk Nedir?

İhtiyari arabuluculuk, kanunen zorunlu olmasa da tarafların kendi iradeleriyle uyuşmazlığı arabulucu önünde çözmeye çalışmasıdır. Taraflar dava açmadan önce veya dava devam ederken arabuluculuğa başvurabilir.

Bu yöntem özellikle tarafların ticari ilişkisini, aile dışı özel hukuk ilişkisini veya uzun vadeli iş bağlantısını korumak istediği durumlarda faydalı olabilir. Süreç esnek ve taraf odaklıdır.

Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Zorunludur?

Türkiye’de bazı uyuşmazlık türlerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu alanlar zaman içinde genişlemiştir.

İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

İşçi ve işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3’e göre işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır.

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti, maaş alacağı ve işe iade talepleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davaları bu zorunluluğun dışında kalır.

Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk

Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk, şirketler ve tacirler arasındaki para alacağı veya tazminat taleplerinde sıkça gündeme gelir. TTK m.5/A uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan bazı ticari davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır.

Fatura alacağı, cari hesap, sözleşme bedeli, ticari tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları ticari arabuluculuk kapsamında değerlendirilebilir. Sürecin doğru yürütülmesi için uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıyıp taşımadığı incelenmelidir.

Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvuru çoğu durumda zorunludur. Bu düzenleme 1 Eylül 2023 itibarıyla uygulama alanı bulmuştur.

Kira bedeli, kira tespiti, kira uyarlama, tahliye, depozito, kiralanana verilen zarar ve kira alacağı gibi konular arabuluculuk sürecine konu olabilir. Ancak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri bu kapsamın dışında tutulmuştur.

Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

Tüketici mahkemelerinde görülen birçok uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Ayıplı mal, ayıplı hizmet, abonelik, mesafeli satış, kredi sözleşmeleri ve hizmet sözleşmeleri bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ancak tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar ve bazı özel konular arabuluculuk kapsamı dışında olabilir. Bu nedenle tüketici uyuşmazlığında başvuru yolu dosyanın miktarına ve niteliğine göre belirlenmelidir.

Arabuluculuk Süreci Nasıl Başlar?

Dava şartı arabuluculukta başvuru, yetkili arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvuru sonrasında sistemden bir arabulucu atanır ve arabulucu taraflarla iletişime geçerek toplantı sürecini başlatır.

İhtiyari arabuluculukta ise taraflar arabulucuyu birlikte seçebilir. Tarafların anlaşmasıyla süreç daha esnek şekilde yürütülebilir.

Arabuluculuk Başvurusu Nereye Yapılır?

Dava şartı arabuluculuk başvurusu, genellikle karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer adliyesindeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Yetki, uyuşmazlığın türüne göre değişebilir.

İstanbul’da arabuluculuk başvuruları, uyuşmazlığın taraflarına ve yer bağlantısına göre İstanbul, İstanbul Anadolu, Bakırköy veya yetkili diğer adliyelerdeki arabuluculuk büroları üzerinden yapılabilir.

Arabuluculuk Toplantısına Katılmak Zorunlu mu?

Dava şartı arabuluculukta tarafların ilk toplantıya katılması önemlidir. Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, dava sürecinde yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından olumsuz sonuçlarla karşılaşabilir.

Taraflar toplantıya bizzat katılabileceği gibi avukatları aracılığıyla da temsil edilebilir. Şirketler bakımından yetkili temsilcinin toplantıya katılması gerekir.

Arabuluculukta Avukat Zorunlu mu?

Arabuluculukta avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak süreçte hak kaybı yaşanmaması için avukat desteği almak faydalı olabilir.

Özellikle iş, ticaret, kira ve şirket uyuşmazlıklarında anlaşma metni hukuki sonuç doğuracağı için imzalanmadan önce dikkatle incelenmelidir. Eksik veya belirsiz anlaşmalar ileride yeni uyuşmazlıklara neden olabilir.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?

Taraflar anlaşırsa arabuluculuk anlaşma tutanağı düzenlenir. Bu tutanakta tarafların üzerinde uzlaştığı ödeme, teslim, tahliye, feragat, taksitlendirme veya diğer yükümlülükler açıkça yazılır.

Anlaşma belgesi, gerekli şartlar sağlandığında icra edilebilir belge niteliği kazanabilir. Bu durumda taraflar anlaşma hükümlerini yerine getirmezse icra yoluna başvurulabilir.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?

Taraflar anlaşamazsa arabulucu son tutanak düzenler. Dava şartı arabuluculukta bu son tutanak, dava açarken mahkemeye sunulması gereken önemli bir belgedir.

Son tutanak olmadan dava açılması halinde mahkeme davayı usulden reddedebilir. Bu nedenle dava açmadan önce arabuluculuk sürecinin usulüne uygun tamamlanması gerekir.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Neden Önemlidir?

Arabuluculuk anlaşma belgesi, tarafların üzerinde uzlaştığı hususları gösteren yazılı belgedir. Bu belge ödeme planı, borç miktarı, tahliye tarihi, işçilik alacağı, ticari borç veya diğer edimleri içerebilir.

Belgenin açık, uygulanabilir ve tarafların iradesini doğru yansıtacak şekilde hazırlanması gerekir. Belirsiz ifadeler, sonradan icra veya dava aşamasında sorun yaratabilir.

Arabuluculukta Gizlilik İlkesi

Arabuluculuk sürecinde yapılan görüşmeler ve tarafların sunduğu teklifler gizlidir. Taraflar, arabuluculuk görüşmelerinde yapılan bazı beyanları daha sonra dava sürecinde delil olarak kullanamayabilir.

Gizlilik ilkesi, tarafların daha rahat müzakere yapabilmesini sağlar. Ancak gizliliğin kapsamı ve istisnaları somut olayın niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Arabuluculukta Süreler

Dava şartı arabuluculukta genel süre, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren üç haftadır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.

Ticari uyuşmazlıklarda bazı durumlarda farklı süreler uygulanabilir. Bu nedenle arabuluculuk süresinin uyuşmazlığın türüne göre takip edilmesi gerekir.

Arabuluculuk Ücreti Kim Tarafından Ödenir?

Arabuluculuk ücreti, sürecin anlaşma veya anlaşmama ile sonuçlanmasına göre değişebilir. Anlaşma halinde ücret genellikle taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça eşit şekilde ödenir.

Dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanamaması halinde belirli durumlarda ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanabilir; ancak sonradan dava sonunda yargılama giderleri içinde değerlendirilebilir. Ücret konusu her dosyanın sonucuna göre ayrıca incelenmelidir.

Arabuluculukta Şirketler Nasıl Temsil Edilir?

Şirketler arabuluculuk toplantısına yetkili temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. Temsil yetkisinin açık ve geçerli olması gerekir.

Şirket adına anlaşma yapılacaksa temsilcinin bu konuda yetkili olması önemlidir. Yetkisiz kişinin imzaladığı anlaşma, sonradan şirket içinde veya karşı tarafla uyuşmazlık yaratabilir.

Arabuluculuk Hangi Uyuşmazlıklarda Uygun Değildir?

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda arabuluculuk uygulanamaz. Ayrıca aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.

Ceza yargılamasına konu suçlar, kamu düzenini ilgilendiren bazı konular ve tarafların anlaşma yetkisi bulunmayan durumlar arabuluculuk kapsamında değerlendirilemeyebilir. Bu nedenle başvuru öncesinde uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olup olmadığı belirlenmelidir.

Arabuluculuk ile Dava Arasındaki Fark

Arabuluculukta çözüm tarafların iradesine dayanır. Mahkemede ise uyuşmazlığı hâkim karara bağlar.

Arabuluculukta Dikkat Edilmesi Gerekenler

Arabuluculuk sürecinde talepler net belirlenmeli, belgeler hazırlanmalı ve olası anlaşma şartları önceden değerlendirilmelidir. Hazırlıksız katılım, hak kaybına veya eksik anlaşmaya neden olabilir.

Özellikle ödeme planı, faiz, feragat, ibra, tahliye tarihi, teslim yükümlülüğü ve cezai şart gibi konular açık şekilde yazılmalıdır. Anlaşma metni imzalanmadan önce hukuki sonuçları dikkatle incelenmelidir.

İstanbul’da Arabuluculuk Süreci

İstanbul’da arabuluculuk başvuruları, uyuşmazlığın türüne ve tarafların yerleşim yerine göre farklı adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılabilir. İstanbul, İstanbul Anadolu, Bakırköy ve diğer yargı çevreleri uygulamada sıkça gündeme gelir.

İstanbul’daki yoğun dava ve ticari işlem trafiği nedeniyle arabuluculuk, taraflara daha hızlı çözüm imkânı sunabilir. Ancak sürecin etkili olabilmesi için başvuru, toplantı ve anlaşma metni dikkatle hazırlanmalıdır.

Avukat Mehmet Emin Kurşun’dan Hukuki Destek

Arabuluculuk süreci, basit bir görüşme gibi görünse de imzalanan belgeler taraflar açısından ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle taleplerin doğru belirlenmesi, belgelerin hazırlanması ve anlaşma tutanağının açık şekilde düzenlenmesi önemlidir.

Avukat Mehmet Emin Kurşun, İstanbul’da iş, ticaret, kira, tüketici, şirket alacakları, tazminat ve özel hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecine hukuki destek sağlar.

Hukuki Sürece Başlamadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Arabuluculuk başvurusundan önce uyuşmazlığın türü, dava şartı olup olmadığı, talep edilecek miktar, belgeler ve karşı tarafın durumu değerlendirilmelidir. Yanlış başvuru veya eksik hazırlık, sürecin uzamasına neden olabilir.

İstanbul’da arabuluculuk sürecine katılacak kişilerin, özellikle anlaşma metni imzalamadan önce hukuki destek alması önemlidir. Doğru hazırlanmış bir arabuluculuk süreci, dava açmadan çözüm sağlayabilir ve hak kaybı riskini azaltabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Arabuluculuk nedir?

Arabuluculuk, tarafların özel hukuk uyuşmazlıklarını tarafsız bir arabulucu eşliğinde anlaşma yoluyla çözmeye çalıştığı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabulucu karar verir mi?

Hayır. Arabulucu hâkim gibi karar vermez. Tarafların iletişim kurmasına ve ortak çözüm üretmesine yardımcı olur.

Dava şartı arabuluculuk nedir?

Dava şartı arabuluculuk, bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olduğu süreçtir.

Hangi davalarda arabuluculuk zorunludur?

İşçi-işveren alacakları, işe iade, bazı ticari alacak ve tazminat davaları, tüketici uyuşmazlıkları ve kira uyuşmazlıklarının önemli bir kısmında arabuluculuk zorunlu olabilir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa ne olur?

Taraflar anlaşırsa anlaşma tutanağı düzenlenir. Bu belge, gerekli şartlar sağlanırsa icra edilebilir belge niteliği kazanabilir.

Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava açılır mı?

Evet. Dava şartı arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanak alınır ve bu tutanakla dava açılabilir.

Arabuluculuk ne kadar sürer?

Dava şartı arabuluculukta genel süre üç haftadır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Bazı uyuşmazlıklarda farklı süreler uygulanabilir.

Arabuluculukta avukat zorunlu mu?

Avukat zorunlu değildir. Ancak anlaşma metni hukuki sonuç doğurduğu için avukat desteği almak hak kaybı riskini azaltabilir.

Arabuluculuk görüşmeleri gizli midir?

Evet. Arabuluculuk görüşmeleri kural olarak gizlidir. Tarafların süreçteki beyanları belirli sınırlamalar dahilinde daha sonra delil olarak kullanılamayabilir.

İstanbul’da arabuluculuk başvurusu nereye yapılır?

Başvuru, uyuşmazlığın türüne ve yetki kurallarına göre İstanbul’daki ilgili arabuluculuk bürosuna yapılır. Yetkili büro, tarafların adresi ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir.